සීගිරි බිතුසිතුවම්: මල් අතින් ගත් ලලනාවන්ගේ රූප, වර්ණ සහ කලාත්මක රහස්
සීගිරිය 11 ශ්‍රේණියේ විෂය නිර්දේශයේත්, අගයීම් ප්‍රශ්නවලත් නිතරම එනවා. „හරිම ලස්සනයි“ කියලා ලියනවාට වඩා, ශිල්ප ක්‍රමය, ශෛලිය සහ නිශ්චිත ලක්ෂණ දෙක තුනක් දැනගෙන ඉන්න එකෙන් ගොඩක් වැඩි ලකුණු ගන්න පුළුවන්.
සීගිරිය නරඹන්න යන බොහෝ දෙනෙකුගේ බලාපොරොත්තුව පර්වතය මුදුනට නැඟ අවට පරිසරය දැකගැනීමයි. ඒ ගමනේදී හමුවන ජල උද්‍යාන, දැවැන්ත සිංහ පාද සහ මාලිගා නටබුන් අපේ අවධානය දිනාගන්නවා. එහෙත් පර්වතයේ බටහිර බෑවුමේ රැකී ඇති සීගිරි බිතුසිතුවම් ඉදිරියේත් මොහොතක් නවතින්න.
මල් අතින් ගත් කාන්තාවකගේ ඇඟිලි දෙස බලන්න. ඇගේ හිස මඳක් හැරී ඇති ආකාරයත්, උරහිස වටා ගලායන රේඛාවත්, සමේ පැහැය සියුම්ව වෙනස් වන හැටිත් නිරීක්ෂණය කරන්න. පැතලි බදාම තලයක් මත ඇඳි රූපයක් මෙතරම් ජීවමානව පෙනෙන්නේ කොහොමද කියලා එවිට ඔබට සිතේවි.
සීගිරි චිත්‍රවල කලාත්මක වටිනාකම හඳුනාගැනීම ආරම්භ වෙන්නේ මේ කුඩා විස්තරවලින්. චිත්‍ර කලාව හදාරන සිසුවෙකුටත්, ශ්‍රී ලංකාවේ කලා උරුමය සොයා එන සංචාරකයෙකුටත් මේ රූප කියවාගන්න පුළුවන්. ඒ සඳහා චිත්‍ර ශිල්පියෙකු වීම අවශ්‍ය නැහැ; අවශ්‍ය වන්නේ අවධානයෙන් බැලීමයි.
කාශ්‍යප රජුගේ යුගයෙන් ලැබුණු කලා උරුමයක්
මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි සීගිරියේ රාජකීය නගරය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වැනි සියවසේ කාශ්‍යප රජුගේ පාලන සමය සමඟ සම්බන්ධ වෙනවා. අනුරාධපුර යුගයට අයත් මේ නිර්මාණ සංකීර්ණය තුළ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, උද්‍යාන සැලසුම සහ චිත්‍ර කලාව එකට හමුවෙනවා.
පර්වතය මුදුනේ මාලිගා ඉදිකිරීමේදීත්, පහළ ජල උද්‍යාන සහ මාර්ග සැලසුම් කිරීමේදීත් ස්වාභාවික භූමිය නිර්මාණයේ කොටසක් කරගෙන තිබෙනවා. බිතුසිතුවම් සඳහා පර්වතයේ ගල් කෙවෙනියක් තෝරාගැනීමත් ඒ සම්බන්ධතාව සිහිපත් කරනවා.
සීගිරි බිතුසිතුවම් ශ්‍රී ලාංකේය සම්භාව්‍ය චිත්‍ර කලා සම්ප්‍රදායේ වැදගත් නිදසුනක් ලෙස හඳුන්වනවා. මෙහි “සම්භාව්‍ය” යන්නෙන් පැරණි බව පමණක් අදහස් කරන්නේ නැහැ. රූප ගොඩනැඟීමේ පරිණත බව, වර්ණ පාලනය සහ චතුර රේඛා භාවිතයත් ඒ ඇගයීමට හේතු වෙනවා.
ඉතිරිව ඇති සිතුවම් සහ සංරක්ෂණ ඉතිහාසය
සීගිරි කැටපත් පවුරේ කුරුටු ගීවල අතීතයේ කාන්තා රූප 500ක් පමණ තිබූ බව සඳහන් වුවද, අද අපට බටහිර බෑවුමේ ගල් කෙවෙනි තුළ දැකගත හැක්කේ කාන්තා රූප 22ක් පමණයි. මීට අමතරව පර්වත පාමුල පිහිටි දැරණියගල ලෙන සහ වතුර බිංදු ලෙන වැනි ස්ථානවලද සිතුවම්වල නටබුන් දැකිය හැකියි.
1967 ඔක්තෝබර් මාසයේදී කිසියම් පිරිසක් විසින් තීන්ත ආලේප කර මෙම සිතුවම්වලට හානි සිදු කළ අවස්ථාවේදී, ඉතාලි ජාතික කලා සංරක්ෂණ විශේෂඥ ලුසියානෝ මරන්සි (Luciano Maranzi) ප්‍රමුඛ කණ්ඩායම විසින් ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස එම තීන්ත ඉවත් කරනු ලැබුවා. එම ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිතුවම් රැකගැනීමට වැදගත් දායකත්වයක් ලබාදුන්නා.
සීගිරි සිතුවම්වල අපට පෙනෙන්නේ මොනවාද?
සීගිරියේ ප්‍රසිද්ධ සිතුවම්වල ප්‍රධාන වශයෙන් දැක්වෙන්නේ කාන්තා උඩුකය රූපයි. ඒවා තනි රූප සහ යුගල ලෙස හමුවෙනවා. බොහෝ රූප මල් පොකුරු හෝ මල් වට්ටි දරා සිටින අතර, ආභරණ සහ හිස් සැරසිලිවලින් අලංකාර කර තිබෙනවා.
රූප සියල්ලම එකම ආකාරයට ඉදිරිය බලා සිටින්නේ නැහැ. ඇතැම් රූපවල මුහුණ පැත්තකට හැරී තිබෙනවා; තවත් රූපයක හිස මඳක් ඇලවී තිබෙනවා. උරහිස්, අත් සහ මුහුණ එකිනෙකට ගැළපෙන ලෙස පිහිටුවීමෙන් ස්වාභාවික චලනයක් මතු වෙනවා.
රූපවල පහළ කොටස වලාකුළු අතර සැඟවී ඇති සේ පෙනෙන ආකාරයත් විශේෂයි. එයින් අපේ අවධානය මුහුණ, අත් සහ දරා සිටින මල් වෙත යොමු වෙනවා.
මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් මතක තබාගන්න: “මල් දරා සිටින කාන්තා රූපයක් පෙනෙනවා” යන්න නිරීක්ෂණයක්. “ඒ රාජකීය බිසවක්” යන්න අර්ථකථනයක්. හොඳ කලා විචාරයකදී මේ දෙක වෙන්කර පැහැදිලි කරනවා.
මල් දරා සිටින අතක් තුළ සැඟවුණු ශිල්පීය දක්ෂතාව
මල් පොකුරක් අල්ලාගෙන සිටින රූපයක අත දෙස බලමු. ඇඟිලි සියල්ල එකම දිශාවට දිගහැරී නැහැ. සමහර ඇඟිලි නැමී තිබෙනවා; තවත් ඇඟිල්ලක් මලේ නටුවට ආධාර වෙනවා; මැණික් කටුව මෘදුව හැරී තිබෙනවා.
මේ කුඩා වෙනස්කම් එකට එක්වීමෙන්, මලක් අල්ලාගෙන සිටින ක්‍රියාව අපට විශ්වාස කළ හැකි ලෙස පෙනෙනවා. ශිල්පියා මිනිස් අතේ බාහිර හැඩය පමණක් නොව, එය ස්වාභාවිකව ක්‍රියා කරන ආකාරයත් මනාව හඳුනාගෙන සිටි බව මෙයින් තේරෙනවා.
දැන් මල් වට්ටියක් දරා සිටින රූපයක් සමඟ එය සසඳන්න. වට්ටියට ආධාර වන අතේ පිහිටීම සහ මලක් අල්ලාගත් අතේ ඉරියව්ව වෙනස්. ඒ වෙනස පෙන්වීමට ශිල්පියා රේඛාවේ දිශාව සහ ඇඟිලිවල හැඩය හසුරුවා තිබෙනවා.
චිත්‍රයක චලනය පෙන්වීමට සෑම විටම විශාල ක්‍රියාවක් අවශ්‍ය නැහැ. ඇඟිල්ලක නැමීම, හිසක ඇලවීම හෝ මැණික් කටුවක හැරීම පවා රූපයකට ස්වාභාවික ජීවය ලබාදෙනවා.
රන්වන් සහ අඳුරු පැහැති රූප
සීගිරි සිතුවම් අතර රන්වන් පැහැයට හුරු රූපත්, අඳුරු කොළ හෝ නිල් පැහැයට හුරු රූපත් දැකගත හැකියි. මේ වර්ණ වෙනස සිතුවම්වල කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක්.
රන්වන් රූපවල කහ සහ රතු පැහැයට හුරු වර්ණ සම්බන්ධතා නිරීක්ෂණය කරන්න පුළුවන්. අඳුරු රූපවල වෙනස් වර්ණ ස්වභාවයක් පෙනෙනවා. රූප යුගලයක් තුළ මෙවැනි වෙනස්කම් තිබෙන විට එක් එක් රූපය පැහැදිලිව හඳුනාගැනීමටත් ඒවා උපකාරී වෙනවා.
එහෙත් වර්ණය මත පමණක් පදනම් වී මේ රූපවල පුද්ගල අනන්‍යතාව හෝ සමාජ තත්ත්වය නිශ්චිතව තීරණය කරන්න බැහැ. ඒ පිළිබඳ විද්වත් අදහස් තිබුණත්, ඒවා අර්ථකථන ලෙස ඉදිරිපත් කළ යුතුයි.
වර්ණ හා රේඛා භාවිතය
සීගිරි චිත්‍රවල භාවිත කරන ලද වර්ණ මේ වන විට ද දීප්තිමත් හා ප්‍රභාවත් පැහැයෙන් යුක්ත වන අතර, ඉතා ම සීමිත වර්ණ සංඛ්‍යාවක් භාවිත කර ඇති බව ද දැකිය හැකි ය. රතු, කහ, නිල් සහ දුඹුරු වර්ණ බහුල ව යොදා ගෙන තිබේ. සුදු හා කළු ඉතා අඩුවෙන් භාවිත කිරීමට ශිල්පීන් උත්සුක වූ බව පෙනේ. මෙම වර්ණ ස්වාභාවික ඛනිජ ද්‍රව්‍යවලින් සකසා ඇත. නිල් කොළ වර්ණය සඳහා ලැපිස්ලැසුලි නම් ඛනිජ ද්‍රව්‍ය භාවිත කර ඇති අතර, මෙම වර්ණකය ඊසානදිග ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බදක්ෂාන් (Badakshan) නමැති ප්‍රදේශයෙන් ගෙන්වන ලද්දක් ලෙස සැලකේ.
පැතලි සිතුවමකට පරිමාව ලැබෙන්නේ කොහොමද?
කාන්තා රූපයක මුහුණ, ගෙල හෝ උරහිස දිහා බලන්න. එකම වර්ණය සෑම තැනකම එකම තදකමින් පුරවා නැහැ. සියුම් වර්ණ වෙනස්කම් මඟින් ශරීරයේ වටකුරු බව මතු කර තිබෙනවා.
මෙය පරිමාව හෙවත් ඝනත්වය පෙන්වීම ලෙස හඳුනාගන්න පුළුවන්. චිත්‍රයේ රූපය බදාම තලයෙන් ඉදිරියට නෙරා ඇවිත් නැතත්, වර්ණයේ සියුම් වෙනස්කම් සහ වක්‍ර රේඛා නිසා එයට ත්‍රිමාන ස්වභාවයක් ඇති බව දැනෙනවා.
විභාගයකදී “ත්‍රිමාන ලක්ෂණ දක්වා ඇත” කියලා පමණක් ලියනවාට වඩා, “මුහුණ හා උරහිස් වැනි කොටස්වල සියුම් වර්ණ වෙනස්කම් මඟින් වටකුරු බව මතු කර ඇත” කියලා නිදසුනක් සමඟ පැහැදිලි කිරීම වඩා අර්ථවත්.
රේඛාවෙන් මැවෙන මෘදු බව
සීගිරි සිතුවම්වල රේඛාව රූපයක පිටත සීමාව පෙන්වන මායිමකට පමණක් සීමා වෙන්නේ නැහැ. එය ශරීරයේ හැඩයත්, මෘදු බවත්, චලනයත් ප්‍රකාශ කරනවා.
මුහුණේ වක්‍රයෙන් ගෙලටත්, උරහිසෙන් අතටත් ගලායන රේඛා නිරීක්ෂණය කරන්න. ඒවායේ රිද්මය නිසා ඇස රූපය දිගේ පහසුවෙන් ගමන් කරනවා. චතුර රේඛාකරණය කියන පදයෙන් අදහස් කරන දක්ෂතාව මෙහිදී හඳුනාගන්න පුළුවන්.
ශරීරයේ හැඩතල ගොඩනඟන රේඛා සමඟ ඇස්, ඇඟිලි සහ ආභරණවල සියුම් රේඛා සසඳන්න. රූපයේ විවිධ කොටස් සඳහා රේඛාවේ ඝනකම සහ හැඩය අවශ්‍ය පරිදි හසුරුවා තිබෙනවා. රේඛාවෙන් හැඩය පැහැදිලි වන අතර වර්ණයෙන් පරිමාව සහ මතුපිට ස්වභාවය මතු වෙනවා.
ආභරණ, බැල්ම සහ භාව ප්‍රකාශනය
සීගිරි ලලනාවන්ගේ කන් ආභරණ, ගෙල වටා ඇති මාල, බාහු සැරසිලි සහ හිස් අලංකාරය දෙසත් බලන්න. රූපයක් තුළ කුඩා සැරසිලි පැහැදිලිව නිරූපණය කිරීමට අවශ්‍ය ශිල්පීය පාලනය ඒවායින් පෙනෙනවා.
ආභරණවල අලංකාරය අතරින් මුහුණ අමතක කරන්න එපා. ඇස් යොමුවන දිශාව, තොල්වල හැඩය සහ හිසේ ඇලවීම එකට බැලූ විට රූපයේ භාවය තේරුම් ගන්න පහසුයි. සමහර රූපවලින් මෘදු බවක් හෝ සන්සුන් බවක් අපට දැනෙනවා. එවැනි රසවින්දන අදහසක් ලියන විට, මඳක් ඇලවුණු හිස, මෘදු බැල්ම සහ සැහැල්ලු අත් ඉරියව්ව වැනි දෘශ්‍ය සාධක ඊට එක් කළ හැකියි.
මේ ලලනාවන් කවුද? ප්‍රධාන විද්වත් මත තුනක්
සිතුවම්වල නිරූපිත කාන්තාවන් කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳව විද්වතුන් ප්‍රධාන අර්ථකථන තුනක් ඉදිරිපත් කර තිබෙනවා:
- එච්. සී. පී. බෙල්: මොවුන් රජමාලිගාවට සම්බන්ධ බිසෝවරුන් සහ පරිවාර කාන්තාවන් පිදුරංගල විහාරය වන්දනා කිරීමට සූදානම් වන අවස්ථාවක් බව බෙල්ගේ මතයයි. රන්වන් පැහැති රූප රාජකීය කාන්තාවන් ලෙසත්, අඳුරු පැහැති රූප පරිවාර කාන්තාවන් ලෙසත් ඔහු අර්ථ දක්වනවා.
- ආනන්ද කුමාරස්වාමි: කාන්තාවන් අත මල් දරා සිටීම සහ ඔවුන්ගේ පහළ කොටස වලාකුළු අතර සැඟවී ඇති සේ පෙනීම සලකා මොවුන් දිව්‍යමය අප්සරාවන් නිරූපණය කරන බව කුමාරස්වාමි මහතා පවසනවා.
- මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන: සීගිරිය කුවේරයාගේ ආලකමන්දාව සමඟ සම්බන්ධ කරමින්, අඳුරු පැහැති කාන්තා රූපවලින් මේඝලතා හෙවත් වලාකුළුත්, රන්වන් පැහැති රූපවලින් විජ්ජුලතා හෙවත් විදුලියත් සංකේතවත් වන බව පරණවිතාන මහතා අර්ථ දක්වනවා.
එකම දෘශ්‍ය ලක්ෂණය විද්වතුන් විවිධ ආකාරයට අර්ථ දක්වන බව මෙයින් පෙනෙනවා. එබැවින් විචාරයකදී අදාළ විද්වතාගේ නම සමඟ මතය දැක්වීම වඩාත් නිවැරදියි.
සීගිරි සිතුවම් සහ අජන්තා සම්බන්ධය
ඉන්දියාවේ අජන්තා සිතුවම් සමඟ සීගිරි සිතුවම් සසඳා බැලීමත් කලා අධ්‍යයනයේ වැදගත් අංගයක්. රූපවල භාවමය ස්වභාවය, ශරීරයේ මෘදු හැඩ, වස්ත්‍රාභරණ සහ මල් භාවිතය වැනි ලක්ෂණ ඔස්සේ එම සම්බන්ධතාව සාකච්ඡා කෙරෙනවා.
එහෙත් අජන්තාවේ ජාතක කතාන්දර දැක්වෙන පසුබිම් සහිත සම්පූර්ණ දර්ශන ඇති අතර, සීගිරියේ ඇත්තේ වලාකුළු මතින් මතුවන තනි හෝ යුගල අර්ධ කාන්තා රූපයි. එබැවින් අජන්තා ආභාසය තිබුණද, සීගිරියේ රූප පිහිටුවා ඇති ආකාරය සහ රේඛා භාවිතය තුළ ස්වාධීන අනන්‍යතාවක් දැකගත හැකියි.
ගල් මතුපිට සිතුවම් තලයක් සකස් කළ හැටි
අසමාන ගල් මතුපිටක් මත මෙවැනි සියුම් රූප ඇඳීමට පෙර සුදුසු තලයක් සකස් කිරීම අවශ්‍ය වෙනවා. සීගිරියේදී ගල් මතුපිට මැටි, දහයියා, කෙඳි හා හුණු මිශ්‍ර බදාම ස්තර ආලේප කර සිතුවම් සඳහා පදනම සකස් කර තිබෙනවා.
මෙහිදී තෙත් හුණු බදාමය මත වර්ණ යෙදීමේ ෆ්‍රෙස්කෝ බුවනෝ (Fresco Buono) ක්‍රමය ප්‍රමුඛව සාකච්ඡා වන අතර, එක් සිතුවමක පෙනෙන "වැරදුණු අතක" සටහනද ඒ හා සම්බන්ධ නිරීක්ෂණයක් ලෙස විද්වතුන් දක්වනවා. එමෙන්ම වියළි බදාමය මත සිතුවම් ඇඳ ඇති බවටත් මත පවතිනවා. මෙයින් පෙනෙන්නේ කලා කෘතියක ශිල්ප ක්‍රමය පිළිබඳ දැනුම පර්යේෂණ සමඟ තවදුරටත් පුළුල් වන ආකාරයයි.
කැටපත් පවුර: අතීත රසිකයන්ගේ හඬ
සීගිරි සිතුවම් නැරඹීමෙන් පසු කැටපත් පවුර ගැනත් අවධානය යොමු කරන්න. එහි පැරණි කුරුටු ගීවලින් අපට හමුවන්නේ මේ නිර්මාණ දැක තම හැඟීම් වචනවලට නැඟූ අතීත රසිකයන්ගේ හඬයි. සිතුවමක් මිනිස් සිතට බලපාන ආකාරය තේරුම් ගැනීමට එය කදිම සාක්ෂියක්.
මේ පවුරේ ඇති පැරණි ලේඛනමය උරුමය රැකගැනීම අද අපේ වගකීමක්. පවුර මත අලුතින් ලිවීමෙන් හෝ එය ස්පර්ශ කිරීමෙන් වළකින්න. සිතුවම් නරඹන විටත් ඡායාරූප ගැනීම පිළිබඳ එම ස්ථානයේ ප්‍රදර්ශිත උපදෙස් අනුගමනය කරන්න.
සිසුවෙකුට කලාත්මක ඇගයීමක් ගොඩනඟන හැටි
සීගිරි සිතුවම් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු ලියන විට, පහත කරුණු නිදසුන් සමඟ යොදාගත හැකියි:
- වස්තු විෂය: මල් හා ආභරණ සහිත කාන්තා උඩුකය රූප
- රූප සංවිධානය: තනි හා යුගල රූප, හිස සහ ශරීරය මඳක් හැරුණු ඉරියව්
- රේඛාකරණය: ශරීරයේ මෘදු බව හා චලනය පෙන්වන චතුර වක්‍ර රේඛා
- වර්ණ භාවිතය: රන්වන් සහ අඳුරු පැහැති රූප, සියුම් වර්ණ වෙනස්කම්
- පරිමාව: මුහුණ, ගෙල සහ උරහිස්වල වටකුරු බව මතු කිරීම
- භාව ප්‍රකාශනය: බැල්ම, තොල්වල හැඩය සහ හිසේ ඇලවීම මඟින් සන්සුන් හැඟීම් මතු කිරීම
- විද්වත් අර්ථකථන: බෙල්, කුමාරස්වාමි සහ පරණවිතාන ඉදිරිපත් කළ වෙනස් මත
හොඳ පිළිතුරක් කියන්නේ මේ පද මතකයෙන් ලැයිස්තුගත කිරීම පමණක් නොවේ; ලක්ෂණයක් සඳහන් කර, එය රූපයේ පෙනෙන තැනක් පෙන්වා, එයින් ඇතිවන දෘශ්‍ය බලපෑම පැහැදිලි කිරීමයි.
ඊළඟ වතාවේ සීගිරි සිතුවමක් ඉදිරියේ නවතින විට
මුලින්ම මුළු රූපය බලන්න. ඉන්පසු ඇස එක් කුඩා විස්තරයකට යොමු කරන්න. ඒ මලක් අල්ලාගත් අතක්, ගෙල වටා ආභරණයක් හෝ උරහිසේ සියුම් වර්ණ වෙනසක් විය හැකියි.
“මේ හැඩය පෙන්වීමට ශිල්පියා රේඛාව යොදාගෙන තියෙන්නේ කොහොමද? වර්ණය වෙනස් කරලා තියෙන්නේ ඇයි? හිස වෙනත් දිශාවකට හැරී තිබුණා නම් රූපයෙන් දැනෙන හැඟීම වෙනස් වෙයිද?”
කියා සිතන්න. එවිට සීගිරි බිතුසිතුවම් ඔබට හුදු පැරණි රූප සමූහයකට වඩා සමීප අත්දැකීමක් වේවි. කලා රසවින්දනයේ වටිනාම අවස්ථාව වන්නේ ලස්සන දැකීමත් සමඟ, ඒ ලස්සන ගොඩනැඟුණු හැටි තේරුම් ගැනීමයි.
මූලාශ්‍ර සහ වැඩිදුර කියවීම් (References)
- පරණවිතාන, සෙනරත් (1956) - Sigiri Graffiti (සීගිරි කුරුටු ගී), ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය.
- බෙල්, එච්. සී. පී. (H.C.P. Bell) - Archaeological Survey of Ceylon, වාර්ෂික වාර්තා (1895-1905).
- කුමාරස්වාමි, ආනන්ද (1927) - History of Indian and Indonesian Art, ඩෝවර් ප්‍රකාශන.
- ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය (NIE) - 11 ශ්‍රේණිය චිත්‍ර කලා විෂය නිර්දේශය සහ ගුරු මාර්ගෝපදේශය.