සම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික මෝස්තර: ලියවැල, නෙළුම සහ සත්ත්ව රූප ඇඳීමට මූලික මඟපෙන්වීමක්
විහාර බිතුසිතුවම්, පිත්තල නිර්මාණ, රෙදිපිළි සහ පාසල් නිර්මාණ කාර්යයන් තුළ නැවත නැවත හමුවන ප්‍රධාන මෝස්තර කිහිපයක් තිබේ. ඒවා ගොඩනගන ආකාරය හොඳින් දැනගත් විට නිර්මාණයක් කිරීම වඩාත් පහසු වන අතර, එය සම්ප්‍රදායික පෙනුමකින් යුතුව ඉදිරිපත් කිරීමටත් හැකි වේ.
විහාර බිතුසිතුවම්, කැටයම්, පිත්තල භාණ්ඩ, සාම්ප්‍රදායික රෙදිපිළි මෙන්ම පාසල් චිත්‍ර කලා ප්‍රායෝගික අභ්‍යාසවලදීත් අපට නිතරම හමුවන ප්‍රධාන මෝස්තර කිහිපයක් තිබෙනවා. බොහෝ දෙනෙක් මේ මෝස්තර දැක තිබුණත්, ඒවායේ මූලික හැඩතල සහ රිද්මය හඳුනාගෙන ඇඳීම ආරම්භ කරන්නේ කෙසේදැයි දැනගැනීම නිර්මාණයක් කිරීමේදී බෙහෙවින් උපකාරී වෙනවා.
කවරයක්, සාරි වාටියක්, බඳුනක් හෝ සමරු ඵලකයක් සැලසුම් කිරීමේදී සම්ප්‍රදායික මෝස්තර යොදාගැනීමට කැමති සිසුන්ට මෙන්ම ආධුනිකයන්ටත් ප්‍රයෝජනවත් වන මූලික මඟපෙන්වීමක් මෙහිදී විමසා බලමු.
1. මෝස්තර හඳුනාගැනීම සඳහා සරල වර්ගීකරණයක්
අපේ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර කලාව අධ්‍යයනය කිරීම සහ හඳුනාගැනීම පහසු කරවීම සඳහා, මෙම පාඩමේදී අපි ඒවා ප්‍රධාන කාණ්ඩ 4ක් යටතේ සලකා බලමු:
- ශාකමය මෝස්තර (උද්භිද රූප): ලියවැල, නෙළුම් මල, කඩුපුල්, බෝපත්, අන්නාසි මල ආදිය.
- ස්වාභාවික සත්ත්ව මෝස්තර (සත්ත්ව රූප): හංසයා, ඇතා, සිංහයා, ගවයා, මත්ස්‍යයා ආදී සතුන්.
- සංයුක්ත / ප්‍රබන්ධ සත්ත්ව මෝස්තර: සෙරපෙන්දියා, ගජසිංහ, මකරා, කින්නර ආදී මනඃකල්පිත සත්ත්ව රූප.
- ජ්‍යාමිතික හා අජීවී මෝස්තර: තනිපොට ලණුව, දෙපොට ලණුව, අරිම්බුව, කුන්දිරක්කන්, වකදෙක, ඉරි ආදිය.
2. ලියවැල: සරල වැල් රටාවක් පුහුණු වන ක්‍රමයක්
ශ්‍රී ලාංකික අලංකාර නිර්මාණවල බහුලවම දක්නට ලැබෙන වැල් මෝස්තරය වන්නේ ලියවැලයි. එය අඛණ්ඩව ගලායන කඳකින් සහ ඊට සම්බන්ධ වන කොළ, අංකුර, දළු හා කුඩා මල්වලින් සමන්විත වේ.
සරල ලියවැලක් පියවරෙන් පියවර පුහුණු වන ආකාරය:
පියවර 1 (ප්‍රධාන කඳ ඇඳීම): මුලින්ම කොළ හෝ මල් ඇඳීමට වඩා, කඳ එක දිගට ගලායන ‘S’ හැඩැති වක්‍ර රේඛාවක් ලෙස සැහැල්ලුවෙන් ඇඳගන්න.
පියවර 2 (කඳේ ඝනකම දැක්වීම): පළමු රේඛාවට සමාන්තරව තවත් රේඛාවක් යොදා කඳට සුදුසු ඝනකමක් එක් කරන්න.
පියවර 3 (කොළ සහ මල් ස්ථානගත කිරීම): කඳේ වක්‍රය ඇතුළට නැමෙන තැන්වල (කුහරය තුළ) ප්‍රධාන මලක් හෝ ලියකොළයක් එක් කරන්න.
පියවර 4 (දළු සහ කුඩා විස්තර): කඳ දිගේ කුඩා දළු, අංකුර සහ පුරුක් රටා එක් කරමින් සමබර පෙනුමක් ලබාගන්න.
ප්‍රායෝගික සටහන: ලියවැල සෘජු වාටියකදී කෙළින් දිව යන අතර, බඳුනක් වැනි වක්‍ර මතුපිටකදී හෝ පුවරුවකදී එම හැඩයට ගැළපෙන සේ නවා සකස් කරගත හැකිය.
3. නෙළුම: ඉහළින් පෙනෙන සමමිතික මෝස්තරයක්
නෙළුම් මල අපේ සම්ප්‍රදායික කලාවේ විවිධ කෝණවලින් සහ හැඩවලින් නිරූපණය කෙරේ. මෙහිදී අප සලකා බලන්නේ සිවිලිම් පුවරු, තැටි හෝ මණ්ඩලවල මධ්‍යය සඳහා නිතර යොදාගන්නා ඉහළින් පෙනෙන පැතලි, සමමිතික (Symmetrical) නෙළුම් මෝස්තරයකි.
සමමිතික නෙළුමක් පියවරෙන් පියවර ගොඩනඟන හැටි:
පියවර 1 (කේන්ද්‍රය): සැහැල්ලු අතින් හෝ කවකටුවකින් මැද කුඩා කවයක් (නෙළුම් බොත්තම) ඇඳගන්න.
පියවර 2 (පළමු පෙති වළල්ල): කේන්ද්‍රය වටා සමාන දුරකින් තුඩු සහිත කුඩා පෙති වළල්ලක් එක් කරන්න.
පියවර 3 (දෙවන පෙති වළල්ල මාරුවෙන් තැබීම): දෙවන වළල්ලේ පෙති අඳින විට, පෙර වළල්ලේ පෙති දෙකක් අතර හිඩැසෙන් ඊළඟ පෙත්තේ තුඩ මතුවන සේ මාරු කර අඳින්න. මෙය මලට ස්ථර කිහිපයක පෙනුමක් ලබා දෙයි.
පියවර 4 (බාහිර පෙති හෝ වාටි): අවශ්‍ය නම් තවත් පෙති වළල්ලක් හෝ පිටතින් නෙළුම් පෙති පේළියක් (නෙළුම් පෙති වාටියක්) එක් කර මෝස්තරය සම්පූර්ණ කළ හැකිය.
4. සත්ත්ව රූප: සෙරපෙන්දියා, හංසයා සහ ගජසිංහ
සම්ප්‍රදායික කලාවේදී සතුන්ගේ ස්වාභාවික රූප පමණක් නොව, විවිධ සතුන්ගේ කොටස් එකතු කර නිර්මාණය කළ සංයුක්ත රූපද භාවිත වේ:
- සෙරපෙන්දියා: සිංහයෙකුගේ හිස සහ පක්ෂියෙකුගේ ශරීර ලක්ෂණ එක්වූ සංයුක්ත මෝස්තරයකි. කොඩි, කැටයම් හෝ පුවරුවල මධ්‍යයේ බොහෝවිට එකිනෙකා දෙසට හැරුණු යුගලයක් ලෙස මෙය යොදාගැනේ.
- හංසයා: පාරිශුද්ධත්වය සංකේතවත් කරන ශෛලීගත පක්ෂි රූපයකි. බෙලි එකිනෙක පටලවාගත් හංසයන් දෙදෙනෙකු දැක්වෙන ‘හංස පූට්ටුව’ විහාර සිවිලිම් හා ලී කැටයම්වල දැකගත හැකි ප්‍රකට මෝස්තරයකි.
- ගජසිංහ: ඇතාගේ හිස සහ සිංහයෙකුගේ ශරීරය සංයෝජනය වූ තේජවන්ත සත්ත්ව රූපයකි. දොරටු දෙපස හෝ පුවරුවල කොන් වැනි ස්ථානවල මෙය බොහෝවිට භාවිත වේ.
විශේෂ ලක්ෂණයක්: ලියවැල් සමඟ ඒකාබද්ධ කළ ඇතැම් සම්ප්‍රදායික සත්ත්ව මෝස්තරවල, සත්ත්වයාගේ වලිගය හෝ කේසර කෙළවර වන්නේ ලියවැල් රටාවක් හා බද්ධ වෙමිනි. එමඟින් රූපය පසුබිම් මෝස්තරය සමඟ එකට බැඳුණු පෙනුමක් ලබාගත හැකිය.
5. නිර්මාණ කාර්යයකදී සැලසුම් කරගන්නේ කෙසේද?
විභාග අභ්‍යාසයකදී හෝ ප්‍රායෝගික වැඩකදී මෝස්තර යොදාගැනීමේදී පහත කරුණු සැලකිල්ලට ගැනීම ප්‍රයෝජනවත් වේ:
1. බාහිර හැඩය සහ මධ්‍ය රේඛා: මුලින්ම පිරවිය යුතු හැඩය (සමචතුරස්‍රය, සෘජුකෝණාස්‍රය හෝ වෘත්තය) තීරණය කර, අවශ්‍ය නම් සමමිතික මධ්‍ය රේඛා සැහැල්ලුවෙන් සලකුණු කරගන්න.
2. ප්‍රධාන මෝස්තරය ස්ථානගත කිරීම: නිර්මාණයේ ප්‍රධාන අවධානය යොමු වන ස්ථානයක සුදුසු ප්‍රධාන මෝස්තරයක් (නෙළුම් මලක්, හංස රූපයක් හෝ සෙරපෙන්දි යුගලයක්) තබන්න.
3. සංයමයෙන් යුතු සංයුතිය: එකම නිර්මාණයකට සත්ත්ව මෝස්තර කිහිපයක් එකවර යෙදීමට වඩා, එක් ප්‍රධාන තේමාවක් සංයමයෙන් යුතුව ඉදිරිපත් කිරීම සාර්ථක නිර්මාණයකට මඟපාදයි.
4. අවකාශය සමබර කිරීම: ප්‍රධාන මෝස්තරය පැහැදිලිව පෙනෙන සේ අවශ්‍ය තැන්වල පමණක් ලියවැල් එක් කරන්න; රූප අතර හිස් ඉඩත් සමබරව තබාගැනීම නිර්මාණයකට පැහැදිලි බවක් එක් කරයි.
5. මායිම් සහ වාටි: නිර්මාණයේ දාරය සඳහා නෙළුම් පෙති පෙළක්, ලණුවක් හෝ අරිම්බුවක් වැනි සරල වාටි මෝස්තරයක් යොදාගැනීමෙන් නිමාව ඔපමට්ටම් කළ හැක.
කෙටි සාරාංශය
- ලියවැල: කඳ එක දිගට ගලායන රේඛාවක් ලෙස මුලින් ඇඳ, කොළ හා මල් පසුව එකතු කිරීම සරල ක්‍රමයකි.
- නෙළුම: මධ්‍යයේ සිට පිටතට පෙති වළලු මාරුවෙන් මාරුවට තබා ඉහළින් පෙනෙන සමමිතික මෝස්තරයක් සාදාගත හැකිය.
- සත්ත්ව මෝස්තර: සෙරපෙන්දියා, හංසයා සහ ගජසිංහ වැනි රූප අවශ්‍ය තැන්වල ලියවැල් හා බද්ධ කරමින් යොදාගත හැක.
- සැලසුම: සෑම හිස්තැනක්ම පිරවීමට වඩා, ප්‍රධාන මෝස්තරය කැපී පෙනෙන සේ අවකාශය සමබරව තබාගැනීම වැදගත් වේ.