සම්ප්රදායික ශ්රී ලාංකික මෝස්තර: ලියවැල, නෙළුම සහ සත්ත්ව රූප
විහාර බිතුසිතුවම්, පිත්තල නිර්මාණ, රෙදිපිළි සහ පාසල් නිර්මාණ කාර්යයන් තුළ නැවත නැවත හමුවන ප්රධාන මෝස්තර කිහිපයක් තිබේ. ඒවා ගොඩනගන ආකාරය හොඳින් දැනගත් විට නිර්මාණයක් කිරීම වඩාත් පහසු වන අතර, එය සම්ප්රදායික පෙනුමකින් යුතුව ඉදිරිපත් කිරීමටත් හැකි වේ.
ශ්රී ලාංකික අලංකාර නිර්මාණවල භාවිත වන මෝස්තර ගණන අසීමිත නැහැ. මෝස්තර කිහිපයක්ම විවිධ ආකාරයෙන් නැවත නැවත භාවිත කරමින් බඳුන්, වාටි, පුවරු, කොඩි වැනි විවිධ හැඩතල අලංකාර කර තිබෙනවා. මේ මෝස්තර හඳුනාගන්නත්, ඒවා නිර්මාණය කරන ආකාරය තේරුම් ගන්නත් හැකි වුණාම විෂය නිර්දේශයේ එන නිර්මාණ ප්රශ්නවලට පිළිතුරු දීම බොහෝ පහසු වෙනවා.
මෙම වෙබ් අඩවියේ ඇති නියැදි කලා කෘති බොහෝ දුරට නිර්මාණය කර තිබෙන්නේත් මේ මෝස්තර භාවිත කරලයි. ඒ නිසා පහතින් බලන්නේ එක් එක් මෝස්තරය හඳුනාගන්නා ආකාරය පමණක් නොව, එය පියවරෙන් පියවර ගොඩනගන්නේ කොහොමද කියන එක ගැනයි.
ලියවැල - වැල් රටාව
ලියවැල කියන්නේ ශ්රී ලාංකික අලංකාර නිර්මාණවල බහුලවම දක්නට ලැබෙන වැල් මෝස්තරයක්. එය එක දිගට ගලා යන කඳකින් සමන්විත අතර, එම කඳ වටවෙමින් හා සර්පිලාකාරව හැරෙද්දී කොළ, අංකුර සහ කුඩා මල් ඒ වටා එක් වේ.
ලියවැලක් නිවැරදිව අඳින්න නම් මුලින්ම කඳ අඳින්න. කඳ එක දිගට ගලා යන රේඛාවක් ලෙස, අවශ්ය තැන්වල සර්පිලාකාර වක්ර යොදාගෙන ඇඳලා, පසුව ඒ මත කොළ සහ මල් එකතු කරන්න. මුලින්ම කොළ අඳින්න ගියොත් ලැබෙන්නේ එකිනෙකට සම්බන්ධ නැති කොළ ගොඩක් වගේ පෙනුමක්; ලස්සන ලියවැලක් නොවෙයි.
ලියවැලේ කඳ දිගු කරන්නත්, කෙටි කරන්නත් පුළුවන් නිසා ඕනෑම හැඩයකට එය ගැළපෙනවා. වාටියකදී එය කෙළින් දිව යන අතර, පුවරුවකදී සෘජුකෝණාස්රාකාර අවකාශයක් පුරවන්න පුළුවන්. බඳුනක් වැනි වක්ර හැඩයක් මතදී එය එම වක්රය වටා ගමන් කරන ආකාරයට සකස් කළ හැකියි. නියැදි කලා කෘතිවල ඇති දිගු බෙල්ලක් සහිත මල් බඳුන බැලුවොත්, පටි කිහිපයක් හරහා ගමන් කරන එකම කඳ ඔබට හඳුනාගන්න පුළුවන්.
නෙළුම - ඉහළින් පෙනෙන පැතලි රූපය
නෙළුම් මෝස්තරය සාමාන්යයෙන් අඳින්නේ හරියටම ඉහළින් බැලූ ආකාරයටයි. කුඩා වෘත්තාකාර මධ්යයක් වටා, තුඩු සහිත පෙති වළලු කිහිපයක් ලෙස එය සකස් වෙනවා. මෙහි පැතලි හා සමමිතික ස්වභාවය හිතාමතාම තබාගන්නා දෙයක්. ඒ නිසාම තැටියක, සිවිලිම් පුවරුවක හෝ මණ්ඩලයක මධ්යයට එය පහසුවෙන් යොදාගන්න පුළුවන්.
නෙළුම අඳිද්දී මධ්යයෙන් පටන්ගෙන පිටතට යන්න. මුලින් මැද ඇති කුඩා කවය අඳින්න. ඊළඟට පළමු පෙති වළල්ල එකතු කරන්න. ඉන්පසු ඊළඟ වළල්ලේ පෙති, ඇතුළත වළල්ලේ පෙති අතරට වැටෙන විදිහට ටිකක් මාරු කරමින් අඳින්න. මේ ආකාරයට පෙති වළලු මාරුවෙන් මාරුවට තැබීම නිසා නෙළුම එකම පැතලි රෝදයක් වගේ නොව, ස්ථර කිහිපයක් ඇති මලක් වගේ පෙනෙනවා.
නෙළුම් පෙත්තක් සම්පූර්ණ මලක් ලෙස පමණක් නොව, වාටි මෝස්තරයක් ලෙසත් තනිවම භාවිත කරන්න පුළුවන්. එවිට දාරයක් දිගේ එක පෙළට යන තුඩු සහිත පෙති පේළියක් ලෙස පෙනෙනවා. නියැදි කලා කෘතිවල ඇති බොහෝ බඳුන් සහ පුවරු මත මේ ආකාරයේ නෙළුම් පෙති වාටි දැකගන්න පුළුවන්.
සත්ත්ව රූප: සෙරපෙන්දිය, හංසය සහ ගජසිංහ
සෙරපෙන්දිය කියන්නේ විවිධ සත්ත්ව ලක්ෂණ එකට එක් වූ සංයුක්ත සත්ත්ව රූපයක්. එහි පක්ෂියෙකුගේ සහ සිංහයෙකුගේ ලක්ෂණ දැකගන්න පුළුවන්. වක්රව යන එහි වලිගය අවසානයේ ලියවැල් මෝස්තරයට සම්බන්ධ වෙනවා. කොඩියක හෝ පුවරුවක මධ්යයේ, බොහෝවිට එකිනෙකා දෙසට හැරුණු යුගලයක් ලෙස සෙරපෙන්දිය භාවිත කරනවා.
හංසය යනු දිගු බෙල්ලක් සහ ඉහළට එසවූ පියාපතක් සහිතව පැති දසුනකින් අඳින ලද ශෛලීගත පක්ෂි රූපයකි. ශ්රී ලාංකික සම්ප්රදායික කලාවේ පැරණි සම්බන්ධතා ඇති මෙම රූපය සඳකඩ පහණවල සිට කොඩි සහ වෙනත් අලංකාර නිර්මාණ දක්වා විවිධ ස්ථානවල දැකගන්න පුළුවන්.
ගජසිංහ නිර්මාණයේදී ඇතාගේ හිස සිංහයෙකුගේ ශරීරය සමඟ එක් කර තිබෙනවා. සෙරපෙන්දිය වගේම මෙයත් ආරක්ෂක සත්ත්ව රූපයක් ලෙස සැලකෙන අතර, සාමාන්යයෙන් හිස් අවකාශ පිරවීමට වඩා දොරටු ආසන්නයේ හෝ පුවරු වල කොන්වල වැනි වැදගත් ස්ථානවල භාවිත කරනවා.
මේ සත්ත්ව රූප තුනටම පොදු වැදගත් ලක්ෂණයක් තිබෙනවා. සත්ත්වයාගේ වලිගය, කේසර හෝ පියාපත හදිසියේ අවසන් නොවී ලියවැලක් බවට පත්වෙමින් අවට අලංකාර මෝස්තරය සමඟ සම්බන්ධ වෙනවා. ඒ නිසා සත්ත්ව රූපය වෙනම අලවා ඇති එකක් වගේ නොපෙනී, මුළු නිර්මාණයේම කොටසක් ලෙස එකට බැඳුණු පෙනුමක් ලැබෙනවා.
නිර්මාණ කාර්යයකදී මේ මෝස්තර භාවිත කිරීම
ප්රශ්න පත්රයේ කුෂන් කවරයක්, සාරි වාටියක් හෝ අලංකාර කළ බඳුනක් නිර්මාණය කරන්න කියලා දුන්නත්, මූලික ක්රමය එකමයි. මුලින්ම පිරවිය යුතු හැඩය තීරණය කරන්න. ඊළඟට මධ්යයේ හෝ ප්රධාන අවධානය යොමු වන ස්ථානයේ එක් ප්රධාන මෝස්තරයක් තබන්න. ඉතිරි අවකාශ සම්බන්ධ කරමින් ලියවැල යොදාගෙන, අවසානයේ පෙති හෝ රැළි සහිත වාටියකින් දාර සම්පූර්ණ කරන්න.
එකම නිර්මාණයකට සත්ත්ව මෝස්තර දෙකකට වඩා එකතු නොකිරීම වඩා හොඳයි. සම්ප්රදායික නිර්මාණවල අලංකාරය බොහෝවිට තියෙන්නේ එහි ඇති සංයමය තුළයි. සෙරපෙන්දිය, හංසය සහ ගජසිංහ යන තුනම එකම පුවරුවක අවධානය දිනාගැනීමට තරඟ කළොත්, එය එකමුතු නිර්මාණයක් වෙනුවට මෝස්තර ගොඩක් එකතු කර ඇති ආකාරයක් වගේ පෙනෙන්න පුළුවන්.
මුල් ගොඩනැඟීමේ රේඛා ඉතා සැහැල්ලුවෙන් අඳින්න. ප්රශ්නයේ උපදෙස් අනුව ඒවා වැඩ පත්රයේ තබාගන්න පුළුවන් නම් එසේ කිරීමත් ප්රයෝජනවත්. මෝස්තරය නිවැරදිව ගොඩනගන්න ඔබට හැකිද කියන එකත් නිර්මාණයේ වැදගත් කොටසක්. විශේෂයෙන් සමමිතික නිර්මාණයක මධ්ය රේඛාව වැනි සැලසුම් රේඛා තිබීමෙන් ඔබ නිර්මාණය කළ ආකාරය පැහැදිලිව පෙන්වන්න පුළුවන්.
- ලියවැල: මුලින්ම අඛණ්ඩ කඳ අඳින්න. කොළ සහ මල් පසුව ඒ වටා එකතු කරන්න.
- නෙළුම: මධ්යයෙන් පටන්ගෙන පිටතට ගොඩනඟන්න. එක් එක් පෙති වළල්ල ඇතුළත වළල්ලට සාපේක්ෂව මාරු කර තබන්න.
- සත්ත්ව මෝස්තර: වලිගය හෝ පියාපත ලියවැලට සම්බන්ධ වන ආකාරයට නිර්මාණය කරන්න.
- එක් නිර්මාණයක එක් ප්රධාන මෝස්තරයක් තෝරාගන්න. සංයමයෙන් යුතු නිර්මාණයක සම්ප්රදායික පෙනුම වඩා හොඳින් ඉස්මතු වේ.
- නිර්මාණය ගොඩනැඟූ ආකාරය පෙන්වීමට සැහැල්ලු සැලසුම් රේඛා අවශ්ය තැන්වල තබාගන්න.